Zwolnienia lekarskiego nie nosi się już do pracy. Lekarz wystawia je elektronicznie, a ZUS przekazuje je pracodawcy na jego konto w eZUS. Pacjent nie musi nic nikomu zanosić — ale warto sprawdzić, czy zwolnienie faktycznie doszło, bo od tego zależy wypłata. Ten poradnik pokazuje, gdzie w eZUS (dawnym PUE ZUS) znaleźć swoje zwolnienie, kiedy dostaje się wydruk i co zrobić, gdy w zwolnieniu jest błąd albo gdy zwolnienie zaczyna się po zakończeniu pracy.
Czym jest e-ZLA i kto je widzi
e-ZLA to elektroniczne zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy — dokładnie to samo, co dawna papierowa „elka”, tylko w formie elektronicznej. Lekarz albo asystent medyczny wystawia je w gabinecie i podpisuje elektronicznie. Od tego momentu dokument istnieje w systemie ZUS i nie da się go zgubić.
Zwolnienie widzą trzy strony:
- ZUS — od razu po wystawieniu przez lekarza.
- Pracodawca (w języku ZUS: płatnik składek) — ZUS udostępnia mu zwolnienie na jego profilu nie później niż następnego dnia po otrzymaniu zaświadczenia.
- Ty — jeśli masz konto ubezpieczonego w eZUS. Bez konta zwolnienie nadal działa, tylko go nie zobaczysz.
To ostatnie jest jedynym powodem, dla którego warto założyć konto: nie po to, żeby zwolnienie „zadziałało”, tylko po to, żeby móc sprawdzić, że jest, i mieć to czarno na białym, gdyby ktoś twierdził inaczej.
Gdzie zobaczysz swoje zwolnienie
Zwolnienia siedzą w panelu ubezpieczonego, w części poświęconej zwolnieniom lekarskim. Kolejność jest zawsze taka sama:
| Krok | Co zrobić |
|---|---|
| 1 | Wejdź na zus.pl i zaloguj się do eZUS — profilem zaufanym, przez bank albo loginem i hasłem. |
| 2 | Upewnij się, że jesteś w panelu ubezpieczonego. Jeśli prowadzisz firmę, masz też panel płatnika — to dwa różne widoki tych samych spraw. |
| 3 | Otwórz listę zwolnień lekarskich. Zobaczysz numer zaświadczenia, daty „od–do”, kod choroby i informację, komu zostało przekazane. |
| 4 | Sprawdź daty i to, czy przy zwolnieniu widnieje Twój pracodawca. To jedyne dwie rzeczy, które realnie decydują o wypłacie. |
Jeśli logujesz się pierwszy raz od dłuższego czasu, portal poprosi o kod z SMS-a albo e-maila — to logowanie dwuskładnikowe, które ZUS wprowadził razem ze zmianą nazwy z PUE ZUS na eZUS. Urządzenie, z którego korzystasz na co dzień, można oznaczyć jako zaufane; takich urządzeń może być najwyżej pięć, a po 30 dniach bez logowania znikają z listy same.
Kiedy dostaniesz wydruk, a kiedy nie
Wydruk zwolnienia nie jest regułą, tylko wyjątkiem. Lekarz drukuje i podpisuje zaświadczenie w dwóch sytuacjach:
- gdy o wydruk poprosisz — masz do tego prawo bez tłumaczenia się, dlaczego;
- gdy Twój pracodawca nie ma profilu w eZUS — wtedy zwolnienie nie ma jak do niego trafić elektronicznie i wydruk dostajesz z automatu.
W drugim przypadku wydruk trzeba dostarczyć pracodawcy samodzielnie. Nie ma znaczenia, w jakiej formie — osobiście, pocztą, przez kogoś z domu. Ważne, żeby dotarł, bo bez niego pracodawca formalnie nie wie, że jesteś na zwolnieniu.
Jeśli pracodawca profil ma, wydruk jest tylko Twoją kopią. Możesz go schować do dokumentów, ale nikomu nie musisz go pokazywać.
Nie wiesz, czy pracodawca ma profil w eZUS
To najczęstsze pytanie po wizycie u lekarza. Rozstrzygnięcie jest proste: zapytaj w kadrach albo u pracodawcy wprost. Firmy zatrudniające powyżej pięciu osób prowadzą rozliczenia z ZUS elektronicznie i profil mają. Przy mniejszych — jednoosobowej działalności, małym warsztacie, gospodarstwie — bywa różnie.
Jeśli nie masz jak zapytać od razu, a lekarz nie dał wydruku, wróć do przychodni i poproś o niego. Wydruk nie szkodzi w żadnej sytuacji: przy pracodawcy z profilem jest tylko zbędny, przy pracodawcy bez profilu jest niezbędny.
W zwolnieniu jest błąd — co wtedy
Zdarza się błędna data, błędny PESEL albo zwolnienie wystawione na niewłaściwego płatnika, gdy ktoś pracuje w dwóch miejscach. Sam takiego zwolnienia nie poprawisz i nie ma sensu próbować przez portal — poprawia je wyłącznie lekarz.
Kolejność działań:
- Zadzwoń albo idź do przychodni, w której wystawiono zwolnienie. Podaj numer zaświadczenia — znajdziesz go na liście w eZUS albo na wydruku.
- Lekarz wystawia korektę. Stare zaświadczenie zostaje unieważnione, nowe trafia do ZUS i do pracodawcy tą samą drogą co pierwotne.
- Po dwóch dniach sprawdź w eZUS, czy na liście jest już poprawiona wersja.
Jeśli pracujesz w dwóch miejscach i zwolnienie ma obejmować obie prace, powiedz o tym lekarzowi w gabinecie. Przy wystawianiu wybiera się płatnika z listy — i to jest moment, w którym najłatwiej o pomyłkę, a najtrudniej ją zauważyć.
Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem albo chorym w rodzinie
Zwolnienie wystawia się nie tylko na własną chorobę. Lekarz wystawi je także, gdy opiekujesz się chorym dzieckiem albo innym chorym członkiem rodziny — wtedy w zaświadczeniu wskazuje się osobę, nad którą sprawowana jest opieka.
Samo zwolnienie to jednak dopiero połowa sprawy. Żeby dostać za ten czas pieniądze, składa się osobny wniosek o zasiłek opiekuńczy: Z-15A przy opiece nad dzieckiem i Z-15B przy opiece nad innym chorym członkiem rodziny. Oba wnioski można złożyć przez eZUS, bez chodzenia do placówki.
Zwolnienie po zakończeniu pracy
Choroba, która zaczyna się po ustaniu zatrudnienia, to osobna sytuacja i najczęstsze źródło nieporozumień. Zwolnienie lekarskie jest wtedy nadal potrzebne, ale samo z siebie niczego nie uruchamia — nie ma już pracodawcy, który wypłaciłby zasiłek. Trzeba wystąpić o niego do ZUS.
Potrzebne są dwa dokumenty:
- ZAS-53 — wniosek o zasiłek chorobowy. Można go złożyć przez eZUS, wybierając usługę złożenia dokumentu ZAS-53 i wypełniając formularz elektroniczny.
- Z-10 — oświadczenie wymagane dodatkowo właśnie wtedy, gdy ubiegasz się o zasiłek za okres po ustaniu ubezpieczenia.
Przy składaniu wniosku portal pyta, jak chcesz odebrać korespondencję w tej sprawie. Jeśli wybierzesz formę elektroniczną, odpowiedź znajdziesz w eZUS; jeśli papierową, przyjdzie pocztą.
Ile dni wstecz lekarz może wystawić zwolnienie
Zwolnienie zwykle obejmuje dzień badania i dni następne, ale lekarz może objąć nim także dni wcześniejsze. Za okres wsteczny ZUS uznaje okres wcześniejszy niż 3 dni przed datą badania. Do trzech dni wstecz jest to więc zwykłe zwolnienie, bez dodatkowych konsekwencji.
Dwa wyjątki, w których ograniczenie nie działa:
- lekarz psychiatra — jego zwolnień to ograniczenie nie dotyczy, bo choroba często uniemożliwia wcześniejsze zgłoszenie się do gabinetu;
- pobyt w szpitalu — zwolnienie wystawiane po wypisie obejmuje cały pobyt.
Jest jednak skutek, o którym warto wiedzieć z góry: zwolnienie za okres wsteczny jest podstawą wypłaty zasiłku dopiero wtedy, gdy ZUS uzna jego wystawienie za uzasadnione medycznie. Nie jest to formalność ani automat — przy dłuższym okresie wstecznym sprawa bywa wyjaśniana, a wypłata się przesuwa.
Ile dni można być na zwolnieniu
To pytanie ma dwie odpowiedzi, bo w czasie choroby pieniądze płyną z dwóch różnych źródeł.
Najpierw wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy — na podstawie art. 92 Kodeksu pracy, przez maksymalnie 33 dni w roku kalendarzowym. Dla osób, które ukończyły 50 lat, ten okres jest krótszy: 14 dni, przy czym liczy się go dopiero od roku kalendarzowego następującego po roku pięćdziesiątych urodzin.
Potem zasiłek chorobowy — wypłaca go ZUS albo pracodawca, zależnie od wielkości zakładu. Łączny okres zasiłkowy wynosi 182 dni, a w dwóch sytuacjach 270 dni: gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży albo jest spowodowana gruźlicą.
| Okres | Kto płaci | Ile |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie chorobowe | pracodawca | 33 dni w roku, a po ukończeniu 50 lat — 14 dni |
| Zasiłek chorobowy | ZUS albo pracodawca | do 182 dni, a przy ciąży i gruźlicy do 270 dni |
Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego zostaje osobna ścieżka — świadczenie rehabilitacyjne, o które występuje się odrębnym wnioskiem. To już inna sprawa niż samo zwolnienie.
Kiedy ZUS wypłaca chorobowe
Termin jest ustawowy i taki sam dla obu stron. Zasiłek wypłaca się na bieżąco, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do świadczenia. Gdy zasiłek wypłaca pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, pieniądze idą w terminie wypłaty wynagrodzenia — również z tym samym trzydziestodniowym ograniczeniem.
Praktyczny wniosek: te 30 dni nie biegnie od dnia zakończenia zwolnienia, tylko od momentu, w którym sprawa jest kompletna. Jeśli brakuje wniosku albo dokumentu, zegar w ogóle nie ruszył. Dlatego przy przedłużającym się braku przelewu najpierw sprawdza się w eZUS, czy wszystkie wymagane dokumenty są złożone.
Czego w eZUS nie zobaczysz
Warto wiedzieć z góry, czego tam nie ma, żeby nie szukać godzinami:
- Kwoty, jaką dostaniesz za zwolnienie — jeśli zasiłek wypłaca pracodawca, jego wysokość znasz z paska wypłaty, a nie z portalu ZUS.
- Terminu wypłaty od pracodawcy — to sprawa między Tobą a zakładem pracy.
- Zwolnień sprzed wprowadzenia formy elektronicznej — stare papierowe zaświadczenia nie zostały wstecznie wpisane do portalu.
Kiedy iść do placówki albo zadzwonić
Przez internet nie załatwisz dwóch rzeczy: poprawienia błędu w zwolnieniu (to zawsze lekarz) i sytuacji, w której ZUS prosi o oryginał dokumentu. Dokumenty dołączane do wniosków o zasiłek trzeba czasem złożyć w oryginale — w placówce albo pocztą.
Jeśli zwolnienie nie pojawia się na koncie przez kilka dni, sprawdź najpierw w przychodni, czy zostało w ogóle wystawione elektronicznie, a dopiero potem dzwoń do ZUS. Najczęstsza przyczyna nie jest awarią portalu, tylko tym, że lekarz wystawił zwolnienie na inne dane.
Potrzebujesz pomocy przy sprawdzeniu zwolnienia
Jeśli nie masz jak zalogować się do eZUS albo nie wiesz, czy zwolnienie doszło do pracodawcy, pomożemy przejść przez to krok po kroku. Napisz na marcin.roszak@paxetbonum.org.pl, umówimy termin. Pomagamy przy obsłudze systemu — decyzji w sprawie zasiłku ani zwolnienia nie podejmujemy za nikogo i nie zastępujemy lekarza ani ZUS.
