Testament można napisać samodzielnie, w domu, na zwykłej kartce papieru — i będzie w pełni ważny. Trzeba jednak zachować kilka warunków, których pominięcie unieważnia cały dokument. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku, jak zrobić to poprawnie.
Trzy sposoby sporządzenia testamentu
Prawo przewiduje trzy zwykłe formy testamentu. Każda jest tak samo ważna — różnią się wygodą, kosztem i odpornością na podważenie.
| Forma | Na czym polega | Koszt |
|---|---|---|
| Własnoręczny | Piszesz sam, odręcznie, na kartce | Bezpłatnie |
| Notarialny | Notariusz spisuje Twoją wolę w formie aktu | Opłata notarialna |
| Allograficzny | Ustne oświadczenie wobec urzędnika przy dwóch świadkach | Bezpłatnie |
Testament własnoręczny — krok po kroku
To najprostsza i najczęściej wybierana forma. Musi spełniać trzy warunki jednocześnie:
1. Napisz go w całości własną ręką
To najważniejsza i najczęściej łamana zasada. Testament napisany na komputerze i wydrukowany jest nieważny — nawet jeśli został własnoręcznie podpisany. Nieważny będzie też dokument wypełniony przez kogoś innego, choćby pod dyktando, oraz taki, przy którym ktoś prowadził Twoją rękę.
Powód jest praktyczny: pismo odręczne pozwala biegłemu potwierdzić autentyczność dokumentu. Wydruk takiej możliwości nie daje.
2. Podpisz się
Podpis powinien znaleźć się pod treścią i pozwalać na identyfikację — najlepiej pełne imię i nazwisko. Podpis w środku dokumentu albo na marginesie może spowodować, że sąd uzna za testament tylko fragment znajdujący się nad nim.
3. Wpisz datę
Data pozwala ustalić kolejność, gdyby testamentów było kilka, i sprawdzić, czy w chwili pisania byłeś zdolny do sporządzenia testamentu. Brak daty nie zawsze przekreśla dokument — jeżeli nie ma wątpliwości co do zdolności testowania, treści ani wzajemnego stosunku kilku testamentów, testament pozostaje ważny. Ale to niepotrzebne ryzyko: wpisanie daty zajmuje pięć sekund i usuwa cały problem.
Kto może sporządzić testament
Testament może napisać osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych — czyli pełnoletnia i nieubezwłasnowolniona. Trzeba zrobić to osobiście: nie da się upoważnić pełnomocnika ani zlecić tego rodzinie.
Nie można też sporządzić testamentu wspólnego. Małżonkowie, którzy chcą uregulować sprawy majątkowe, muszą napisać dwa osobne dokumenty. Jeden testament podpisany przez dwie osoby jest nieważny w całości.
Co zapisać w testamencie
Najczęstszy błąd to rozpisywanie majątku „po kawałku” — mieszkanie dla córki, samochód dla syna, oszczędności dla wnuka. W polskim prawie testament co do zasady wskazuje spadkobierców i ich udziały w całości spadku, a nie właścicieli konkretnych przedmiotów.
Jeżeli zależy Ci na przekazaniu konkretnej rzeczy konkretnej osobie, masz dwie możliwości:
- Zapis zwykły — zobowiązuje spadkobiercę, by przekazał daną rzecz wskazanej osobie. Ta osoba musi się o to upomnieć.
- Zapis windykacyjny — powoduje, że dana rzecz przechodzi na wskazaną osobę automatycznie w chwili śmierci. Ta forma wymaga jednak testamentu notarialnego.
Możesz też wydziedziczyć osobę z najbliższej rodziny, ale wyłącznie z jednego z trzech powodów przewidzianych w Kodeksie cywilnym i wpisując ten powód wprost do testamentu. Sformułowanie „wydziedziczam brata” bez uzasadnienia nie wywoła żadnego skutku.
Czego testament nie zmieni
Testament nie pozwala całkowicie pominąć najbliższej rodziny. Dzieciom, małżonkowi i — w pewnych sytuacjach — rodzicom przysługuje zachowek, czyli roszczenie pieniężne odpowiadające połowie (albo dwóm trzecim) tego, co dostaliby bez testamentu. Osoba, która odziedziczy majątek, musi liczyć się z koniecznością wypłaty tych kwot.
Warto to policzyć zawczasu, zwłaszcza planując przekazanie majątku poza rodzinę.
Gdzie przechowywać testament
Kartka schowana w szufladzie może nigdy nie zostać znaleziona — albo zostać znaleziona przez osobę, której zapisy nie odpowiadają. Bezpieczniejsze rozwiązania to:
- przekazanie dokumentu zaufanej osobie,
- złożenie u notariusza na przechowanie,
- rejestracja testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów — rejestr nie ujawnia treści, a jedynie potwierdza, że testament istnieje i gdzie się znajduje.
Jak zmienić lub odwołać testament
Testament można odwołać w każdej chwili i bez podawania przyczyny. Wystarczy:
- sporządzić nowy testament (nowy uchyla stary w zakresie, w jakim są sprzeczne),
- zniszczyć dokument,
- pozbawić go cech ważności, na przykład przekreślając i skreślając podpis,
- nanieść zmiany, z których wynika wola odwołania.
Jeżeli piszesz nowy testament, najbezpieczniej jest wprost zaznaczyć: „Niniejszym odwołuję wszystkie moje wcześniejsze testamenty”.
Najczęstsze błędy
- napisanie testamentu na komputerze,
- testament wspólny małżonków,
- brak podpisu albo podpis w niewłaściwym miejscu,
- wydziedziczenie bez podania przyczyny,
- zapis konkretnych rzeczy w testamencie własnoręcznym w przekonaniu, że działa on jak zapis windykacyjny,
- nieuwzględnienie zachowku przy przekazaniu majątku poza rodzinę,
- ukrycie testamentu tak dobrze, że nikt go nie znalazł.
Zastrzeżenie: ten artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej i nie zastępuje konsultacji z prawnikiem lub notariuszem. Przepisy oraz ich wykładnia mogą ulegać zmianom, a każda sytuacja rodzinna i majątkowa jest inna — przed sporządzeniem testamentu warto omówić swoją sytuację ze specjalistą.
Potrzebujesz pomocy?
W ramach inicjatywy Prawo spadkowe bez tajemnic organizujemy spotkania i konsultacje dla mieszkańców Jeleniej Góry i okolic — szczególnie dla osób starszych, które chcą spokojnie uporządkować swoje sprawy.